LOITO

Os xestos son importantes.

Unha declaración para tres días de loito oficial polo acontecido no naufraxio do Villa de Pitanxo, non só é un xesto de calidade humana, social, tamén dalgún xeito é un recoñecemento á xente do mar e ao seu traballo de risco.

Por unha razón ben triste, vimos tamén un parlamento español, sen discusións nin debates, lembrando respetuosamente aos mortos na traxedia de Terranova. Puidera ser que aprenderan algo disto, pero o dubido, para o seu traballo diario.

Quen máis quen menos, na costa ou no interior, a nosa xente entende ben como é esa dor que sucede a desgracias coma esta.

E todos os noticieiros levan ao primeiro plano a actualidade do acontecido.

Pero non teño nada claro que socializar esa perda, máis aló dese recoñecemento, fóra do que puidera ser o entorno social da xente próxima ás víctimas, sexa algo positivo. Se cadra, unha vez poidan ter na casa aos sobrevivintes e os corpos dos falecidos que atopen, todo o aparato mediático profesional e todas as redes de información colectivas, deberan deixar que o dó se puidera desenvolver coa intimidade precisa, decidida por cada unha das familias afectadas.

Tamén sei que non vai ser así. Máis aló dos costumes culturais que tamén nos definen a respecto de como nos enfrontamos á perda dos seres queridos, que con toda probabilidade sufriron unha revisión profunda tras dous anos de mortes epidémicas repetidas, non vexo en que podería axudar a alguén nese transito, seguir escoitando, lendo ou mirando, en pantallas, radios ou medios impresos, máis pésames e máis análisis, máis reiteración no mal padecido, máis oportunidades de manter a ferida aberta máis tempo.

Eu non fun nunca moi de velorios, funerais e enterros. Menos de manifestar explicitamente o que puidera sentir nunha circunstancia de dó persoal. Non entendo a morte como algo inxusto, inmoral, innecesario. Ten un sentido na rexeneración da especie. Pero isto non se pode aplicar ao que se sinte, cando deixas de contar na vida cunha persoa a que queres, sendo por unha causa accidental, non agardada, imprevisible, aínda máis. Non podo negar que me sinto impactada por un suceso así, e non teño ningunha vinculación persoal. Pero son quen de poñerme no seu lugar dalgún xeito. Empatizar na distancia compartindo un sentimento. E estou segura de que no meu caso, preferiría que me deixaran en paz, por un tempo. Como estou segura de que o resto das persoas vivas que aprecio e me aprecian, agardarían a calquera indicio de necesitar apoio ou reforzo para seguir adiante, gardando silencio, bastante máis dun minuto, e respondendo en segundos a un sinal de aviso.

En calquera caso, súmome ao loito, neste momento. E sen dúbida, a continuar, sexa como sexa, a busca e recuperación de corpos para poder dicir que se fixo absolutamente todo o que foi posible para conseguilo. Do mesmo xeito que a averiguar até o máis mínimo detalle cales foron as causas do acontecido. Non só porque ese coñecemento pode axudar a quen perdeu a alguén, senon tamén para traballar en futuras medidas de prevención e seguridade.

BALEIROS

Estamos pechadas nos nosos mundos máis que nunca. Coa ilusión da conexión virtual. Dou en supoñer que haberá quen se decate do baleiro na vida. Da ausencia de valor. Da ausencia de verdade. Da ausencia de vida. Cando volvamos a iso que chamamos normalidade, atoparemos moitos baleiros. Para quen nesta Peste perdeu a algún ser querido, non hai que explicar nada a este respecto. Eu non vou ser das que fan carnaza das mortes. Putos Voitres. Poida que sexa un bo intre para que alguén tome a iniciativa de comezar a render homenaxe ás que marcharon, sen monumentos, cun simple adeus, con nome e apelidos e unhas flores vivas, quizais unhas verbas sentidas, unha canción, un bico e unha aperta,... e o firme propósito de emenda de lembralas para sempre. E nesa lembranza, actuar consecuentemente.

Invítovos a un pequeno exercicio de imaxinación. Hoxe, 1 de maio de 2020, 215.216 casos confirmados na España. Toda a xentiña de Cartaxena enteira. Ou de Xerez da Fronteira. Ou Sabadell, Santa Cruz de Tenerife, Móstoles. Ou Pamplona, Almería, San Sebastián… De Ourense e Lugo xuntos. Toda a xente das provincias de Teruel e Soria xuntas.

24.824 persoas mortas. Como se desaparecera do mapa Marín enteiro. Ou Calahorra. Ou Erandio. Altea. Ponteareas. Barbate. Calatayud. Lalín. O Porriño. Moaña.

3.090.445 casos confirmados a nivel global. Case a poboación enteira de Madrid capital. Probablemente chegue nuns días a selo. Todas as persoas que habitamos a Galiza e máis case todas as de León.

217.769 persoas mortas por esta pandemia en todo o mundo. Toda a xente da provincia de Ávila ou de Cuenca. Todo Oviedo. Compostela, Pontevedra e Arteixo xuntas.

E son cifras oficiais, que xa hai quen está a falar de que son moi moderadas. Poñer as bandeiras a medio mastro ou saír ás fiestras a asubiar poida que sexa un xesto de boa vontade, pero non é dabondo. Non debera selo.

Neste Pais hai tempo que nunha situación de alarma colectiva que toda a xentiña sentiu nas carnes dun xeito ou doutro, xurdiu un berro que saia da gorxa social: Nunca Máis. Para min que nin a respecto daquel caso nin a respecto deste vai ser posible que así sexa. Nunca é unha palabra final. De imposibles para o ser humano nas súas circunstancias. E cando falamos de situacións que teñen a ver cos propios sistemas que a vida ten para reproducirse, alterarse ou facer limpa, probablemente sempre ande un paso por diante do noso saber científico e tecnolóxico.

Somos, como entidade biolóxica no planeta, parte dun ecosistema vital. Afectados por similares condicións no individual ao que lles acontece a outros seres vivos. Iso si podería ser lei de vida, e non a do darwinismo económico. Pero temos capacidades diferenciais, que nos ofrecen dende a racionalidade a posibilidade de enfrontar doutro xeito as circunstancias excepcionais, no eido individual si, pero sobre todo no colectivo. Non falo da civilización, que non sei se é unha conceptualización que trouxo máis mal que ben ou ao revés. Somos seres sociais na historia. Recoñecémonos así? Interdependentes de xeito ineludible. Antes o eramos a nivel barrio, vila, País. Agora poida que empecemos a entender que somos unha especie social planetaria.

Isto obrigaríanos a aprender a decidir entre moitas. Poida que a impoñer o principio do ben común planetario sobre dos intereses dos individuos particulares, das entidades particulares, dos colectivos particulares. Pero non é tan doado, verdade? Ten a simple e primeira complicación do paradigma da liberdade: a túa remata onde empeza a miña. Dos dereitos básicos do individuo fronte ao interese xeral. Das diferencias radicais na concepción da existencia que cada unha de nós ten. E tantas outras cuestións. E tantas outras resistencias do privilexio. Poida que sexa este o principal problema para dar o salto evolutivo social que precisamos. Renuncia ao teu para o ben común: ti primeiro, neno!

Pensemos dunha banda nas verdadeiras (íntimas, poida que non conscientes) razóns que nos levaron a aceptar unhas restricións como as que se estiveron a desenvolver nestas semanas. E pensemos doutra banda en toda esa xente que decidiu que podía saltarse as normas de confinamento durante este tempo. Máis de 700.000 actas de infracción por incumprimento das condicións de restrición. Rebeldía adolescente, medo infantil, descoñecemento científico, incapacidade de adaptación, falta de vínculos coa realidade, imposibilidade de diferenciar o verdadeiro do falso, posta en valor do superficial, falta de ética, inexistencia de principios estruturados, pasotismo social, ineptitude emocional, crítica destrutiva, ausencia de racionalidade,…  ou é que o fodechinchismo tamén se converteu en pandemia?

Quizais non sexa importante. Evidentemente para o obxectivo da conservación dos niveis de atención sanitaria necesarios, o cumprimento das medidas de confinamento non perde valor porque se faga por unha razón ou outra. E poida que nos teña evitado unha boa cantidade de mortes. Pero se asumimos que unha gran parte da poboación se meteu na casa por medo non haberá ningún cambio no futuro próximo no eido social. Se pola contra realmente cumprimos coas medidas indicadas por que entendemos que facelo era un ben para o conxunto da sociedade, mesmo pagando un costo físico, afectivo, económico por ter que facelo, entón habería unha esperanza para este futuro humano. Eu dubido que sexa así. E por iso penso que nada vai mudar substancialmente.

Pero sendo esta unha situación excepcional, podería recuperar aquel antigo escrito da Punta Crinse, para reflexionar sobre a quen e como lle importa o que está a pasar. E quizais apuntar uns cantos outros baleiros que nos imos atopar, moito menos importantes que os que cada persoa morta vai deixar, pero que se significarán no inmediato da volta á esa suposta normalidade.

Poida que haxa un gran baleiro nas relacións persoais. Neste tempo houbo un Gran Hermano familiar con emisión en vivo e en directo en rede privada e con transmisión as redes públicas persoais. E houbo un profundo distanciamento físico coas persoas coas que antes tiñamos relacións máis cotiáns.

O primeiro supuxo probablemente para moitas familias aprenderse mellor, nunha convivencia forzada permanente na que os comportamentos individuais quedan expostos sen ningunha válvula de escape. Se o experimento foi para ben ou para mal, verémolo máis adiante. Reforzáronse os vínculos? Descubriuse a inconsistencia da relación? En calquera caso, cando xa non teñamos que estar xuntas por necesidade, teremos interese en volver facelo por vontade propia? Xa que logo, se a cousa rachou, vai deixar un gran baleiro. E se nos prestou, xa non imos poder facelo con esa intensidade, logo tamén haberá un baleiro importante.

A respecto do segundo. Aquí unha que non é moi dada a relacionarse á mantenta, pregúntase como é que imos entender a importancia nas nosas vidas da xente coa que antes tiñamos unha relación externa á familia, por traballo por exemplo. Ou as colegas da calceta. Os compañeiros de barra de bar. As da asociación de defensa do ourizo cacho. E como están as amizades coas que compartimos un xeito de ver a vida ou unha parte dela. Empecemos por pensar que os costumes de contacto van mudar, sexa por precaución auto-imposta ou condicións do uso dos espazos comúns de relación. Saudar cos cóbados, falar a distancia (sen móbil, que todo hai que explicalo, xesús!), aprender a bicarse con condón, levar sempre luvas e máscaras re-utilizables no peto (que nicho de negocio, masclinex), empezar a facer como os xaponeses deixando os zapatos fóra. Eu lembro á miña avoa deixar as zocas na porta e entrar coas zapatillas que levaba por dentro, tampouco é tanto invento.

E poida que haxa quen deixe de ser tan importante tan importante como antes e pase a un segundo plano. Ou poida que de repente descubramos canta importancia ten apertar, chuchar e bicar a alguén que queres ben. Sen importar o risco e tendo en conta o risco. Moita importancia repetida e como se come iso último? Ciencia. Veracidade. Valor. É tan difícil entender que se che entra o virus por unha ferida aberta vas ter unha infección de carallo? Que se estás nun espazo onde haxa un alto nivel de contaminación vírica tes bastantes máis posibilidades de contaxiarte que se tocas unha vez coa man dereita a barra dun carro da compra que se limpa despois de cada uso? Á miña avoa de 80 anos lle vai supoñer unha diferencia de recoñecemento afectivo que lle fale á cara a berros dicíndolle que a quero tanto tanto tanto como se a vou visitar sempre que poida coa máscara e as luvas postas? Non será esta última posibilidade unha moito super máis enorme mostra de canto a quero?

Imos notar baleiros nos costumes e nos tratamentos. Tamén probablemente de relacións que antes estaban presentes con certa intensidade nas nosas vidas e agora pasaran a un segundo ou terceiro plano. E se non é así, e recuperamos e intensificamos todas elas, o baleiro será o tempo perdido de antes de, no que nunca nos decatamos do que realmente pagaba a pena. Sen importar o risco. Ogallá que en calquera dos casos, sexa sempre para ben.

Hai outros moitos eidos nos que coido atoparemos baleiros vitais. Na Educación. No mundo laboral. Na política. E si, claro, na economía. Pero iso quedará para outra historia...

SEREMOS QUEN?

Pensaba poñerlle á publicación un título choqueiro. Algo estilo El Jueves. Pholítica Phorestal, por exemplo. Pero non cabe a risa. A desfeita dos montes incendiados foi total. E hai xente que está chorando aos que morreron por causa dos lumes. Non son ninguén, pero voume permitir dar o meu pésame a todas. Unha aperta.

Esta maña, pouco antes de toparme coa pintada sobre o cartel, escoitaba no Galicia por Diante a Edelmiro López Iglesias contestando a algunhas cuestións que os xornalistas lle facían sobre a vaga de lumes. E dixen para min, canta razón leva, pero non queremos escoitala. Non falou de tramas, falou de ordenación do territorio. Entre outras cousas.

Entrevista

O que di o profesor na entrevista tamén está recollido dalgún xeito nun artigo que publicou Sermos uns días atrás.

Casualmente hai uns días compartía nunha rede privada algo que tiña gardado na memoria fisiolóxica e na do disco duro externo: As actas das xornadas celebradas os días 7 e 8 de novembro de 2005 en Santiago de Compostela, tituladas

OS INCENDIOS FORESTAIS EN GALICIA.

En que caixón de que despacho quedaría toda esa reflexión colectiva, para estar doce anos despois como estamos? Non me podo crer que a intelixencia desbote tanto traballo. Logo tería que concluír esa incompetencia sinalada na pintada. Pero sei que tampouco hai unha resposta simple para iso. Poida que unha pista para contestala sexa a aprobación no parlamento galego da nova "lei de depredación".

Quizais deberamos empezar a chamarlle ás cousas polo seu nome: cobiza en troques de rendibilidade.

E quizais resúltanos máis doado atopar alguén que cargue coas culpas que aceptar o compromiso colectivo de poñer todos os medios, mesmo renunciando a privilexios individuais, para conseguir o ben común.

Un desexo: que nunca máis teñamos que volver berrar nunca máis por isto.

Seremos quen?

LOITO

Nunca estiven en París, a capital da República Francesa. Mesmo teño algunha dificultade para situala xeograficamente con certa seguridade, aínda que si teño circulado polo territorio do que ostenta o título en varias ocasións. E por todas partes aparecía algunha indicación de por onde se podía chegar a ela. Non sei cal pode ser a categoría social dos parisienses, se é que existe tal falando en términos tópicos. En xeral, as persoas francesas que coñezo distínguese pola súa calidade humana. E en xeral, das persoas francesas coas que tiven relación cruzando o seu país dun lado a outro, podería aseverar que se distinguen pola súa amabilidade social. Desde pola maña cos croissants ate as noites de Bordeos. Pero isto non ven ao caso. Mesmo se non foran amables, mesmo se non tiveran calidade humana, mesmo se non foran franceses ou francesas, nunca pensaría en desexarlles ningún mal. Menos aínda en facerllo intencionadamente. Como a ningún outro habitante do planeta. Pensaría entón que ninguén pode ter unha razón, un argumento, unha causa coa que auto-xustificar quitarlle a vida a outro ser humano. E ás veces esquezo que marabilla somos como especie. Tanto como para ser quen de chegar a pensar e sentir que a vida ten menos valor que unha palabra, unha crenza, unha idea, mentres ao mesmo tempo sentimos e pensamos na necesidade de curala, conservala, reproducila, espallala.

E entón sucede algo, que me libra do esquecemento. En paralelo, mentres aperto os dentes con esa sensación de incredulidade mirando un rapaz arrastrando un amigo pola rúa mentres deixa un regueiro de sangue, e alguén o gravou para a posteridade, e o fútbol sigue, e hai xente afogando cruzando o mar que foi o centro da civilización, que mentira, e estouran as bombas en algún sitio, bombas que alguén fabricou, explosivos que alguén comprou, e a xente pecha a porta da casa, e un pais enteiro se pecha en si mesmo. E as nais, os pais, as irmáns, os amigos de algún dos miles de mortos no mundo hoxe, choran, porque non somos quen de sentirnos e pensarnos como as nais, os pais, as irmáns, os amigos dalgún dos que maña seguirán morrendo.

Un minuto de silencio é pouco, para as mortes do venres 13 na cidade da luz. Tres días de loito non son dabondo. Porque atacar París, dende unha orixe como a que parece ter a acción terrorista que caeu sobre os seus habitantes, ten moitas lecturas, máis das que nin nos imaxinamos seguramente, e terá moitas consecuencias, para as que non precisamos ter demasiada imaxinación. Unha delas xa vai ser inmediata: medo. Poida que non recoñecido, poida que non manifestado, pero coñecéndonos un pouquiño, levarémolo dentro como sociedade, cando menos no mundo occidental. Medo individual, que asiña se traduce nunha resposta emocional case instintiva, na que a empatía e a razón deixan de traballar xuntas para deixar paso á negación activa da diferencia, a rabia, o odio. Medo colectivo, traducido en “Arribas!”, himnos e desfiles, expedicións punitivas, máis bombas, máis mortos, posta de largo da seguridade e esquecemento das Liberdades. Tamén da Igualdade. Tamén da Fraternidade.

Se algo inspirou politicamente o mundo moderno non foi outra cousa que a Revolución Francesa. Logo viñeron outras. Pero semella que nin aquela nin as súas subsidiarias acabaron o traballo que pretendían como paradigmas da humanización mundial por enriba de calquera outra cuestión. E agora, volveremos á nosa vida cotián. Quen teña a sorte de seguir viva. Quen non teña que chorar a ninguén que lles mataran. Entre elas, seguro, hai persoas que son quen de chorar de dor e pena polos mortos descoñecidos e incluso quen chore de rabia e pena mesmo polos asasinos sen nome. As bagoas non son as mesmas, pero comparten unha idea: a violencia xera violencia. Defender esta premisa humanista, témome moito que seguira custando sangue, cada día, en moitos recunchos deste planeta que habitamos de prestado. De que xeito rachar esa dinámica, poida que sexa un dos retos a resolver para a Humanidade neste principio de século, se queremos chegar ao seguinte. E non vai ser doado. Por onde empezamos?

http://elpais.com/elpais/2015/11/13/vinetas/1447432768_224989.html