TOLEMIA

A realidade é baleiro. O percibimos como algo sólido porque o necesitamos. O contrario sería unha loucura permanente. O cerebro interpreta o que percibimos para darlle consistencia. Falando do mundo físico. Pero o mesmo cerebro está feito de células especializadas, que á súa vez son combinacións orgánicas que a química establece en moléculas que se constitúen en base a estruturas atómicas nas que mentres non se demostre o contrario case que todo é baleiro. Igual que no universo no seu conxunto.

Cando miramos ao espazo exterior ou cando vemos como se miran as cousas desde el, parece que nos decatamos desa inmensidade de nada por todas partes. E só a impresión de solidez en algúns puntos. 

Se non percibiramos en tres dimensións, probablemente poderíamos ter outra concepción da realidade. Pero nesta, non parece haber moita alternativa. Adoita suceder que desa ollada ao baleiro do universo producimos reflexións con pretensión de transcendencia. Que poden afectar ao plano individual e ao colectivo.

Debería acontecer o mesmo se fóramos quen de mirar ese baleiro dentro. De nós mesmas. Recoñecelo como substancial e definitorio do que somos e con probabilidade de como nos comportamos. Pero hai moitas ocasións nas que esa introspección persoal devén en tolemia. Cando non somos quen de asumir unha existencia definida por esa percepción manipulada. Voluntariamente manipulada. A confrontación necesitaría un punto de equilibrio ou de referencia, para non perderse nese lugar onde non existen aquí e alí. Buscamos esas áncoras de diversas maneiras, construíndo imaxinacións de orde dirixido por intelixencias superiores, teorías científicas, creacións estéticas, sensacións intensas.

Pero non hai solución a esa ecuación diferencial. Pode haber respostas parciais. Respostas que nos axuden a manter o auto control para seguir vivindo. E o contacto con outros conxuntos de células complexos. Ese que temos cando compartimos fisicamente unha parte desa sensación de baleiro, intentando enchelo un pouco. Non estou falando de practicar actividades sexuais, que tamén. Estou aludindo ás conexións que facemos con persoas, animais, plantas, obxectos, territorios, expresións da arte e da cultura, co coñecemento científico, coa filosofía, a literatura e a poesía especificamente. Todas elas abren fiestras a unha visión compartida e diversa, na que os diferentes puntos de vista compartidos crean a interdimensionalidade que nos permite ter percepcións complexas alternativas da realidade para axudarmonos a manter a cordura e seguir adiante na vida.

Hai moitos anos descubrín que significado tiña ter unha enfermidade mental. Cal era a condición que se lle outorgaba a quen era posuidora desa desviación da liña de pensamento considerada correcta. Non vou facer ningunha incursión nas consecuencias perversas que os comportamentos derivados desas alteracións poden ter para quen a padece ou para outras persoas. A patoloxía do crime e a perversión non me interesan neste momento. E sei que existen causas xenéticas e desaxustes químicos, sen provocación de consumos de substancias ou con elas, que poden explicar afeccións da psique. Pero hai unha gran parte delas, ao meu entender, que se producen por que non podemos enfrontarnos a ese baleiro sen compartir a experiencia dalgún xeito.

Para que isto poida acontecer, é preciso que exista a disposición para facelo, por parte das persoas que abordan o compromiso da introspección compartida. Quen decide entrar nese proceso, voluntariamente, ten que ter un coñecemento mínimo de onde se mete e con quen, e estar en absoluta disposición de aceptar que poida que nel, descubra tamén a súa propia tolemia, de novo. As ferramentas de comunicación tecnolóxicas das que nos dotamos nos últimos tempos, poden axudar á manter a aparencia de que nos comunicamos e suplir puntualmente o contacto que é preciso para desenvolver un proceso así, pero non substituílo. Afirmo que xunto con algunha outra causa estrutural, dos modelos de relación económica, social e política, este fenómeno é unha das causas polas que cada vez aparecen máis episodios vitais vinculados a desestruturacións mentais.

Cando nos tocou vivir a circunstancia dunha pandemia que obrigou á perdida do contacto de relación presencial e se intentou manter por medios dixitais, descubrimos incrementos palpables de desequilibrios mentais, depresións, apatía permanente. E se puxo o acento na necesidade de atender esas afeccións como non se fixera até agora nunca. Pero non hai atallos para isto. Por suposto que hai que poñer medios económicos colectivos para poder darlle atención a todas as casuísticas diversas deste eido da saúde. Será un principio. Pero a situación empeorará, aínda así, se non somos quen de facer o que dicía Roger Gentis hai un lote de anos. Curar a vida. Non digo que haxa que volver atrás no tempo e renunciar a avances na tecnoloxía ou en calquera outro eido para curarnos. Tampouco que a solución máxica para todos os problemas sexa modificar o complexo sistema social no que desenvolvemos as nosas vidas. Pero si é preciso revisar todos e cada un dos aspectos que dificultan ou complican o análise e asimilación de cal é a verdadeira realidade na que existimos, para ser quen de entender como e porque necesitamos dunha percepción estable sen renunciar a recoñecer que é a nosa propia creación persoal e colectiva. E estar sempre en disposición de aceptar a variabilidade absoluta de todo o que sucede, ser quen de incorporar esas alteracións ao noso modelo de percepción e que isto non se traduza en derrubar e destruír todo, cada vez, para iniciar outro constructo.

Como adoitamos facer neste sistema social actual, cando detectamos un problema, buscamos solucionalo, pero as máis das veces, sen analizar, debullar e entender as causas que o provocaron.

Cando nos doe a cabeza imos directos a polo paracetamol. En ocasións pensamos brevemente que esa dor é un síntoma, que debera ter unha orixe en algún sitio. Quedamos para outro día coa nosa memoria para decidir como buscar esa causa. E se damos o paso, optamos pola cirurxía, máis medicación, acupuntura ou oracións diversas para atallar o mal estar. Se non queda outra, finalmente, en algúns casos aceptamos mudar o que sexa preciso para incidir no que causa a doenza. As veces isto tamén pode supoñer cortar, medicar ou meditar, pero xa non é para poder seguir igual senón para aceptar que non podemos seguir igual.

Se soubera como abordar a solución dun problema vital como o da renuncia a saír diso que se deu en chamar zona de confort para aceptar estar sempre na de confrontar, nun impasse permanente de liquidez, non sei se o contaría. Porque o que adoito facer é escribir sobre as preguntas para as que non teño resposta, como un medio para esa auto-confrontación que tamén deixo a un lado na vida cotián. E con probabilidade porque non teño que enfrontarme, agora mesmo, a unha situación vital extrema. Neste punto, sempre intento poñerme na situación das mulleres e dos homes que viven ou viviron situacións así. Esquecendo, que lista é a maldita memoria, as miñas propias etapas extremas. Hai moito máis misterio do que cremos en como funciona a mente na súa relación co resto do organismo, coa percepción e consecuentemente co entorno natural e social no que se desenvolve. Será con probabilidade a Ciencia, non só a bioloxía, a xenética, a psico-socioloxía, tamén a matemática e a física, a que nos irá acercando a coñecer esas zonas aínda escuras. Pero non o poderá facer sen a filosofía, a música, o teatro, a poesía... as artes plásticas no seu conxunto. Todas elas ferramentas do coñecemento que por separado teñen respostas parciais a algunhas das preguntas sobre o sentir humano e a súa transcendencia, pero que só ofrecen, poden chegar a ofrecer, unha resposta conxunta cunha visión de equilibrio da complexidade da vida no universo.

Pola miña parte, declárome neste preciso instante, absolutamente ignorante nunha cantidade case infinda nos seus decimales do 99,99 % de todo. Pero seguirei intentando afastarme do 100 por 100.

VIVIR

Non hai ningún plan estratéxico. Nada do que intentamos imaxinar é real. A vida ten un sentido único. Dende o nacemento até a morte. Vivir.

Pero ese salto evolutivo que nos deu a auto-consciencia tamén nos deu a inseguridade de ter que encontrarlle un algo máis á existencia. Un porque. Un para que. Transcendencia. Non podíamos aceptar que non houbera nada máis. Só un tempo creado polo azar para experimentar.

Entón creamos a Cultura. Por sentírmonos creadores, non simples conxuntos de átomos con capacidade de pensar. Supoñiamos que isto xa daría sentido a todo. Pero non foi así.

Nin a Cultura relixiosa, nin a política. Tampouco a económica. Construímos babeles de fe, de oratoria, de valores monetarios. Enchemos de obras de arte e aparatos cada un dos mausoleos que elevamos para adorar aos seus respectivos deuses. Cruces e santos, libros e discursos, operacións e mercados. Marabillas do enxeño humano para alaudármonos das nosas capacidades. E a un tempo, dolorosos espellos nos que recoñecer a futilidade da existencia nunha mirada profunda. Poida que foran os retratos de Dorian.

Miramos ao espazo. Imaxinamos que o noso destino ben podería ser propagar a existencia vital polo universo. E quizais encontrar outras existencias que xa avanzaran nesa viaxe ou que precisaran da nosa axuda para facelo.

E mentres tanto, a frustración e a rabia por non atopar A Resposta, estouraba ciclicamente en múltiples formas. Contra o mundo que okupamos, sen permiso nin título de propiedade. Contra calquera que tivera a consideración de Outro. Contra calquera que aparentase ser máis feliz que nós, mesmo se compartía esa felicidade.

Así que agora, as que non seguimos nos mitos, confiamos na Ciencia. Que todo o sabe e todo o ignora. Sempre nos ofrece algunha resposta estruturada que acouga a ira de vivir. Por un tempo. Porque canto máis sabemos máis queremos saber. Coa esperanza de que en algún momento, na inmortalidade, o entendamos todo. Ou poida que descubramos que 1000 anos poden ser tan aburridos como 70.

Sobre todo, se os bares están pechados.

Veña, non todo pode ser tan serio.

Quizais si hai unha razón para vivir, ademais das cervexas. Sen buscar místicas. Máis ben pensando en como vivimos e que facemos na realidade que nos toca vivir. Pensando en que a partir dun determinado momento vital, podemos decidir sobre o que nos acontece. Vou intentar explicarme.

Hai dous tipos de persoas: as que se poden incluír nesta clasíficación e as que non.

Si, a min tamén me custou traballo entendelo, principalmente por que son dunha categoría que non se pode meter en ningunha das dúas, faltaría máis, pero finalmente quedoume claro. A todo se lle pode poñer unha etiqueta. Para facilitar as cousas. Temos unha marca persoal que calquera outra pode recoñecer en termos de márketing social. Así aforramos. Temos que ocuparnos o menos posible en coñecernos e en aceptar a infinita diversidade de comportamentos. Si que é importante como unha se sinte, pero iso non ten máis valor que como se sinte a outra.

Como individuo tamén creei as miñas propias realidades imaxinadas. Na procura de cubrir a satisfacción de necesidades vitais. Máis aló das vinculadas ao que che pide o corpo, literalmente, alimento, saúde, un teito protector.

Con toda probabilidade recoñecemento. Específico e colectivo. Individual, de persoa a persoa. De grupo. Sentir que alguén te valora como única, pode ser a droga máis adictiva. Pero todo pasa. E chega un tempo no que xa che importa entre pouco e nada. E ademais descobres que hai quen decide seguir os teus pasos, en algún aspecto vital. E iso si que non. Nin liderar nin servir de exemplo. Baixo ningún concepto. Anda o teu propio camiño.

Logo está o do proxecto vital, construír unha familia, atopar unha identidade, chegar a ser alguén, aportar algo, bla, bla, bla. Todo é un conto.

Son libre para decidir como encadearme ás miñas circunstancias e prexuízos, dende un punto de vista maioritariamente independente. Supoño que todas entenderemos que o que nos sucede depende de múltiples factores, non só do meu espírito emprendedor. Con quen topo, onde estou, de onde parto. Cales son as miñas capacidades, os meus méritos, as miñas preferencias. Como son que de poñer en liña as miñas expectativas coa realidade na que me desenvolvo.

Quizais se vivo nas primeiras décadas do século 21 occidental poida que me resulte doado establecerme como cultivadora de produtos orgánicos sen uso de químicos nin tecnoloxías electrónicas de ningún tipo. Podo poñer en liña unha cousa con outra. Sendo unha das primeiras agricultoras da humanidade, unha boa Sapiens onde as haxa, cumprindo co que me corresponde, non tería moita máis elección.

Por outra banda, non podo facer nada, absolutamente nada, para mudar un sistema de vida que me encanta. De non ser así, faría algo, tipo ser elixida Raiña, Sancha X. Ou apuntarme ás Raposas Reviradas. E entón xa estaría facendo algo para que todo puidera seguir igual. A substancia non se toca. Iso si, quero ser outra cadela co mesmo colar. Rosa, non. Fucsia mellor.

Ademais, cada persoa sabe á perfección que é o que máis lle convén a outra calquera. Na mesma medida que descoñece todo o que a outra sabe que lle convén a ela. Os extremos nunca se tocan. Pódese facer un cálculo exacto da cantidade de veces que un consello ben intencionado responde máis ao que unha mesma necesitaría que a calquera a quen vaia dirixido que non o vai a escoitar, faltaría máis. Vasme dicir ti a min.

O corolario é simple. Seguir os consellos de alguén que non sexa eu mesma é masoquista. Dalos é un acto de puro pracer onanista. Pero iso si, vas caer.

Falando de praceres. O sexo mola. Independentemente do xénero. Da combinación de xéneros tamén. Estoume enleando. Eu lembro que era así, ou iso creo. Hai quen afirma, cientificamente falando claro, que é unha das actividades que máis mola. Quero dicir, que máis axuda a manter unha vida saudabel. Regula o colesterol e esas cousas. E dálle equilibrio ás químicas neurocerebrais. Non ten efecto ningún na carteira de valores, directo. E non mola nada se é obrigado, sexa pola forza ou pola forza dos cartos. Abolición.

Persoalmente podo indicar que se me ocorren moitas boas ideas mentres practico. Xa procuro ter o caderno cerca para ir apuntando. Ás veces moléstanse as/os compañeiras/os, pero acaban entendendo cando volvo a deixar o caderno. Iso si, sempre poño as luvas. Todas as luvas. E ultimamente, a máscara.

Sempre pensei dende moi pequena, vale non tanto, que ademais de establecer unha conexión especial coas persoas coas que practicas, tamén conectaba con algo máis. Pero ás veces vólvese tan mecánico que parece que non hai cobertura. Maldito porno. Á xente non lle da por tirarse das terrazas para voar, por regra xeral, non si?

Quizais haxa que definir un novo modelo de xestión da felicidade. Empezando por negala. Sei que vou ir en contra de todos os principios e esperanzas, pero quizais habería que parar de buscala e deixar que sexa ela a que nos atope. Se vale para a sorte. Iso si, algo haberá que xogar. Poñamos por caso que decidimos que hoxe nos toque ser felices. Cada mañá. E punto. Quen o vai impedir? Se aceptamos que todo o que existe é unha pura imaxinación da interpretación do noso cerebro en base ao que os nosos sentidos perciben, deberíamos ser quen de aprender a escoller como imaxinar a vida.

Debera ser doado. Moito máis que encaixar todas e cada unha das vidas imaxinadas nun mundo humano interconectado sen remedio. Non o digo por mal, isto último. Apartarse é unha opción, claro, Pero dada a velocidade na que nos reproducimos non sei se haberá sitio para tanta asceta. E ademais, xa non poderíamos practicar... Descartado.

Temos a capacidade para definir unha ética universal? Como que para que?!! Haberá que saber en que termos podemos relacionármonos unhas con outras sen pisarnos a cabeza, nin a mantenta nin por descoido. O contrario é ese mundo que tanto nos gusta ultimamente de apocalipse zombis. Na tele, claro.

Estaría ben algo simple, como as leis da robótica de Asimov. Adaptadas.

1. Un ser humano non pode danar a un ser vivo nin, por inacción permitir que un ser vivo sufra dano.

2. Un ser humano debe cumprir coas leis da humanidade, salvo se estas entran en conflito coa primeira lei.

3. Un ser humano debe protexer a súa propia existencia sendo que isto non entre en conflito coa primeira ou a segunda lei.

Seguro que a articulación e redacción é mellorable. Pero sendo así, como se aplicaría por exemplo a combater unha pandemia? Un virus é un ser vivo, logo xa teríamos que facer unha excepción. Ou non é?

Kona, vou ter que pensar... pero se un robot o pode facer, eu non vou ser menos. Ou podíamos facer un escala, e meter algo así como a consciencia de si mesma para ter esa categoría.

Ben. Eu voto por que hai que darlle caña. Ao COVID digo. Entón me poño na segunda lei. Se a lei do meu barrio di que para combatelo teño que sacrificar un cordeiro, queimar un monte ou disecar 100 bolboretas, non podería/debera facelo. Pero non din nada diso. Si veña, o de poñerse lixivia nas veas foi unha parvada, pero nunca chegou a lei. Porque cambiaron de presidente, iso si. Xa que logo, teño que gardar as distancias, por a máscara, impar as mans con frecuencia e ben, evitar as aglomeracións, non votar a fascistas, cambiar os costumes de saúdo, vacinarme. Ningunha desas indicacións vai contra da primeira lei, e cumpre a segunda.

E se cumpro con isto, é evidente que me estou protexendo individualmente. Ademais podo facer algo de exercicio, manter a mente activa e coidar as relacións que si podo ter. Non vexo eu que ningunha desas cousas entren en conflito coa primeira nin coa segunda.

Adoita acontecer que o que é bo para o colectivo teña unha boa repercusión na vida individual de cada un dos seus membros, pero non sempre é asi. Lexislar coido que ten por principio esta idea, xunto con outras. Pero incluso se intentamos facer normas e leis moi específicas, sempre hai casuísticas individuais que non encaixan na norma.

Se ademais temos en conta a tendencia natural humana a procurar facer o que nos pete, apeteza ou veña máis ao noso rego, a cousa complícase.

Quizais poñendo un decálogo. Coido que xa houbo quen o intentou tamén. Unha declaración de moitos principios, universal e tal. Non sei. Sería máis doado inventar unha APP que nos dera as respostas precisas nos momentos oportunos, sobre o que é correcto facer e o que non. Contando coa Ciencia, claro.

Moi en serio. As relixións, as filosofías, as ideoloxías, fixeron intentos intensos para tratar de establecer fórmulas que nos permitiran encaixar a convivencia entre os seres humanos. Si, xa sei que moitos deses intentos se perverteron polo camiño para outros fins non tan puros. Pero por esa mesma razón ofrécennos unha base para poder definir mellor ese acordo colectivo mundial e saber evitar as desviacións interesadas.

Pero para empezar sería necesario que unha grande parte da poboación sentira a necesidade de avanzar nesa liña. E o que se manifesta nas actitudes individuais e nos comportamentos colectivos como consecuencia desta situación pandémica e que hai unha gran parte da poboación que vai ao seu exclusivamente. E un feixe de boa xente que está disposta a comprometerse para o ben común, mesmo renunciando a algúns dos seus apetitos habituais, pero non a colocarse en posición de revisar todo o fundamento da organización social capitalista para un cambio de modelo. Medo ao abismo. Normal. Aparece no subs o de que poida que haxa moito máis que perder do que gañaríamos e todas pensamos que habendo ese gran colectivo que vai á súa e unicamente á súa, non ten moito sentido perder tempo e enerxías en facer algo mellor para todas.

Estes días atrás anduven dándolle voltas a imaxe da pequena do peirao en Canarias. Non foron illas afortunadas para ela. Para a súa nai. Imaxino que xa hai tempo que non o serán para aquela xentiña que tentou salvarlle a vida alí mesmo. Para quen non puido evitar o seu pasamento no hospital onde estivera días despois. Supoño que tampouco para boa parte das persoas que traballan acotío nos diversos sistemas de control de aduanas e seguridade nese territorio. Que non é o único desafortunado, todo sexa dito. Dun lado e doutro dos lindes da Europa da abundancia e da protección social, atravesando mares e ríos, montes ou estradas, saltando muros, estase a reproducir esa situación.

Os fondos dos mares e dos ríos gardan os cadáveres de canta xente quixo vir e non deu. Nomes esquecidos. Como beiravías dunha guerra civil permanente entre os dous mundos, o dos privilexios e o dos padecementos. En algún momento, alguén revisará a historia e quizais este período teña un nome propio. A guerra do xenocidio frío.

As que tivemos a sorte de caer deste lado, non sei se temos a capacidade para entender como é a vida no outro. Pero que a xente que monta nesas embarcacións rudimentarias, arriscándose contra todo un océano e todo un aparato contra-inmigración, e repiten, unha vez e outra, debera darnos unha pista.

Imaxino unha nai cunha nena de meses no seu colo, apertada contra si, coa claridade de pensar que é mellor arriscar a súa vida e a da súa filla, se hai unha posibilidade mínima de chegar aquí.

Dou en pensar que eu non sei se sería quen de facelo. Quizais por min non. Poida que por unha filla ou un fillo si. Polo seu futuro. O que probablemente non tería no seu punto de orixe ou non sería máis que un padecemento continuado.

Aos poucos dese suceso, entendín que un colectivo exercía os seus privilexios manifestándose. E entendín que un dos obxectivos da protesta era poñer enriba da mesa que acontecementos como eses prexudican a imaxe das illas como destino turístico. Sip.

Non sei se aproveitar para comentar algo sobre o malísimos que son todos os inmigrantes ilegais. Grazas Maldita.

Lembrei entón outras imaxes de tempo atrás de xente desembarcando dun caiuco nunha praia ateigada de persoal tomando o sol. E como moitas destas últimas acudían a axudar e socorrer aos que intentaban chegar a terra. Moitas.

Son contrastes estraños. As que tivemos a sorte de nacer deste lado, non deberíamos sentir vergoña por que así fora. É un factor da existencia sobre o que non temos ningún control. Pero quizais si deberamos sentirnos minimamente responsables. De axudar no inmediato, sen dúbida. Na distancia, no tempo, tamén. De reflexionar sobre as circunstancias históricas que levaron a que este lado do mundo ofreza posibilidades de ter unha vida máis protexida e saudable. Paraíso. Para iso é imprescindible asumir o papel do imperialismo e o capitalismo na historia. E recoñecer se é que nós seguimos mantendo eses sistemas de poder, orde e control. De moitas maneiras.

E si chegamos á conclusión de que así é, e non nos formulamos mudalo, será por que nos presta como funciona?

Fálase moito de moitas cousas. Eu a primeira. Pero imos pasar nós e as que veñan detrás de nós e poida que non vexamos chegar ese mundo onde a condición humana supere o seu teito de cristal do individualismo, da busca de poder, da acumulación e o desbalde.

Había moita esperanza nunha remuda despois desta crise sanitaria, económica e social provocada pola pandemia. O slogan podería ser imos saír desta sendo mellores.

A estas alturas da película catastrófica, hai quen siga pensando que realmente vai ser así?